Nhiều người cho rằng chỉ cần người mất “nói lại ý nguyện cuối cùng” thì gia đình có thể căn cứ vào đó để chia tài sản. Tuy nhiên, pháp luật quy định chặt chẽ hơn rất nhiều.
Trong những tình huống nguy cấp như tai nạn nghiêm trọng, bệnh nặng hoặc tính mạng bị đe dọa, người để lại tài sản có thể không còn khả năng lập di chúc bằng văn bản. Khi đó, di chúc miệng có thể được công nhận, nhưng chỉ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.
- Di chúc miệng là gì?
Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng được lập khi:
- Tính mạng của người để lại tài sản đang bị đe dọa;
- Không thể lập di chúc bằng văn bản.
Hiểu đơn giản, đây là trường hợp người để lại di sản trực tiếp nói ra ý nguyện cuối cùng của mình trước người làm chứng.
Ví dụ: Người gặp nạn nguy hiểm hoặc người đang trong tình trạng bệnh nặng, nguy kịch.Trong những trường hợp này, lời nói cuối cùng có thể được xem là căn cứ để phân chia tài sản sau khi người đó qua đời.
- Khi nào di chúc miệng được công nhận hợp lệ? (Khoản 5 điều 630 BLDS 2015)
Không phải tất cả di chúc miệng đều đương nhiên có giá trị pháp lý. Để được công nhận hợp pháp, di chúc miệng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
Thứ nhất, người lập di chúc phải minh mẫn, tự nguyện
Người để lại di sản phải: Minh mẫn, sáng suốt khi thể hiện ý chí; Không bị ép buộc, đe dọa hoặc lừa dối. Nếu không chứng minh được điều này, di chúc rất dễ bị tranh chấp và vô hiệu.
Thứ hai, phải có ít nhất 2 người làm chứng
Đây là điều kiện bắt buộc. Ngay sau khi nghe người lập di chúc nói lại ý nguyện cuối cùng người làm chứng phải sao chép đầy đủ nội dung; cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
Thứ ba, phải được công chứng, chứng thực trong vòng 5 ngày
Sau khi thể hiện ý chí cuối cùng: Di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng. Thời gian tối đa tối đa là 05 ngày làm việc. Nếu quá thời hạn này, di chúc miệng có thể không được công nhận
- Không phải ai cũng được làm chứng
Nhiều người nghĩ ai cũng có thể là người làm chứng cho di chúc miệng. Tuy nhiên, luật pháp định rõ những người sau đây không được làm chứng cho lời chúc:
- Người được hưởng di sản theo nội dung di chúc hoặc theo pháp luật
- Người có quyền lợi và nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc
- Người chưa thành niên;
- Người mất năng lực hành vi dân sự;
- Người gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Nếu người làm chứng thuộc một trong các trường hợp trên, di chúc có nguy cơ bị tuyên vô hiệu.
- Di chúc miệng vẫn có thể bị hủy bỏ
Một điểm rất nhiều người chưa biết: Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc mà người lập di chúc: Vẫn còn sống; minh mẫn, sáng suốt, thì di chúc miệng sẽ tự động bị hủy bỏ theo quy định pháp luật. Khi đó, nếu vẫn muốn định đoạt tài sản, người đó cần lập di chúc bằng văn bản theo quy định pháp luật.
- Vì sao di chúc miệng dễ xảy ra tranh chấp?
Khác với văn bản có chữ ký rõ ràng, di chúc miệng thường gặp khó khăn trong việc chứng minh nội dung, xác định ý chí thực sự của người để lại tài sản, xác minh tính chất khách quan của người làm chứng. Chỉ cần sai sót nhỏ về thủ tục, di chúc có thể vô hiệu hoàn toàn. Đó cũng là lý do rất nhiều vụ tranh chấp thừa kế hiện nay bắt nguồn từ “lời nói” không đủ căn cứ pháp lý.
Khuyến nghị: Khi điều kiện sức khỏe cho phép, người có tài sản nên lập di chúc bằng văn bản và thực hiện công chứng/chứng thực để hạn chế tối đa tranh chấp về sau.
Hãy liên hệ với T&Kim Global theo số hotline: 0962 431 368 để được đội ngũ luật sư hỗ trợ các vấn đề về thừa kế, di chúc và tranh chấp thừa kế tài sản.
#LuatSuBacNinh #LuatSuThuaKe #DiChuc #TuVanPhapLuat
